Opgave
Bepaalde levensveranderende gebeurtenissen leiden onder jongvolwassenen vaker tot de aanschaf van een (extra) auto en tot een hogere voorkeur voor de auto. Dit staat haaks op de ambitie van de gemeente Maastricht om luchtkwaliteit verbeteren en zo gezondheidswinst te realiseren. Hiervoor zou de overstap naar de auto bij levensveranderende gebeurtenissen juist vertraagd of voorkomen moeten worden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het moment dat jongeren steeds meer vervoersmogelijkheden krijgen tegen de tijd dat ze 16 jaar worden en de overstap van de middelbare school naar het vervolgonderwijs.
Vraag van de opdrachtgever
Om ervoor te zorgen dat jongeren niet overstappen op de auto werd XTNT door Zuid-Limburg Bereikbaar gevraagd om effectieve interventies te ontdekken die jongeren intrinsiek motiveren om de fiets en het ov langer te blijven gebruiken. Oftewel: welke interventies dragen bij aan een autoloze generatie?
Aanpak van XTNT
Om tot effectieve interventies te komen kent het project drie fasen:
- Onderzoek doen
- Doelgroepen- en interventies bepalen
- Monitoring en evaluatie
Tijdens de onderzoeksfase lag de focus op het opstellen van een theoretisch kader om een breed beeld te krijgen van deze levensveranderende momenten. Ook keken we voor welke doelgroepen deze van toepassing zijn en wat er bekend is over de motieven van autogebruik. Uit de onderzoeksfase kwamen drie verschillende doelgroepen die in Zuid-Limburg naar school gaan, naar voren:
- Brugklassers die net zijn begonnen op het vmbo in Maastricht
- Vmbo scholieren die zelfstandiger worden en daarmee meer vervoersmogelijkheden krijgen, zoals de scooter
- Vmbo eindexamenleerlingen die de middelbare school verlaten en zich aanmelden bij het mbo
Met deze scholieren gingen we in gesprek: wat beweegt juist deze jongeren in Zuid-Limburg om wel of niet met de auto te gaan? Wat is hun houding? Zo concretiseerden we wat het gedrag was dat we wilden beïnvloeden.
Daarna ontwikkelden we in samenwerking met externe bureaus interventies voor de doelgroep. Best een uitdaging, aangezien de interventies niet gaan over huidig- maar over geanticipeerd gedrag. Zuid-Limburg Bereikbaar rolde deze interventies uit, waarbij we toetsten en monitorden of deze het gewenste effect hadden.
Resultaten
We merkten al snel dat veertienjarigen hun mobiliteitstoekomst al hebben uitgestippeld, vaak met de brommer en auto in het vooruitzicht. De sociale omgeving zoals ouders en leeftijdsgenoten spelen een grote rol bij deze houding. Hoe zorgen we dat de houding van scholieren ten opzichte van de fiets en ov positief is en zij ook intrinsiek gemotiveerd raken om deze vervoerwijzen te blijven gebruiken?
In 2025 zijn de eerste experimenten om effectief in te spelen op de mobiliteitshouding van jongeren uitgerold! We verzorgden interactieve gastlessen voor vmbo 1 t/m 3 over de voor- en nadelen van verschillende vervoersmiddelen en een gastles voor eindexamenleerlingen, waarin zij leren hun reis naar hun vervolgopleiding te plannen. Eindexamenleerlingen ontvingen ook een welkomstpakket met daarin informatie en praktische tips over de verschillende vervoersmiddelen om naar hun nieuwe opleiding te reizen. En ouders ontvingen een brief met een gratis ov-dagkaart en een dilemmaspel om samen met hun leerlingen kennis te maken met het ov en vervoerskeuze bewust bespreekbaar te maken.
In 2026 vindt een tweede ronde inzetten plaats en analyseren we de resultaten van de interventies.
Nieuwsgierig naar meer? In het Trendboek Mobiliteit 2025 van Verkeerskunde / Mobiliteitsplatform verscheen een artikel van ons over dit project.
