De beurt is aan Jelle, gedragspsycholoog en mobiliteitsadviseur bij XTNT. Jelle werkt aan projecten die mensen verleiden om duurzamer te reizen. Hoe doe je dat? En wat drijft hem? We duiken samen met hem in zijn vak en wat hem daarin motiveert.
#1 Wat heeft jou het meest verrast sinds je in de mobiliteitssector werkt?
Hoe klein de mobiliteitswereld eigenlijk is. Ondanks dat je op hele andere projecten en locaties zit, kom je vaak dezelfde professionals tegen. Kijk naar het belang van mobiliteit voor Nederland, en tel daar de groep mensen bij op die hier daadwerkelijk aan werkt. Die verhouding is naar mijn mening scheef. Dat maakt lijntjes leggen makkelijk, maar heeft ook een keerzijde: mobiliteit krijgt minder politieke aandacht en budget dan het verdient.
#2 Wat motiveert jou om bij te dragen aan een duurzamer mobiliteitssysteem?
Maatschappelijk impact maken. Bij bereikbaarheidsprogramma’s als Amsterdam Bereikbaar benutten we strategisch het moment van tijdelijke hinder. Mensen staan voor een keuze: een uur file, of iets anders proberen. Dat momentum pakken we met concrete probeeracties zoals gratis OV-abonnementen en het uitproberen van deelvervoer. Geen folders, maar ervaring. Het doel: mensen laten ontdekken dat alternatieven voor de auto niet alleen werken, maar ook prettig kunnen zijn. En vervolgens dat gedrag vasthouden, ook zonder financiële prikkel. Die gedragsverandering, die blijvende shift, dát geeft mij energie.
#3 Welke inzichten uit jouw achtergrond als gedragspsycholoog gebruik je nu in je werk?
De cruciale vraag is altijd: wat bepaalt het mobiliteitsgedrag van de doelgroep, en hoe zorg je dat interventies daar precies op aansluiten? Daarom kies ik waar mogelijk bewust voor vrijblijvende probeeracties boven kortingsacties. Mensen hebben regelmatig aannames over alternatieve vervoerswijzen zonder ze ooit geprobeerd te hebben. Door de financiële drempel weg te nemen, creëer je een laagdrempelig moment waarop mensen open staan voor nieuwe ervaringen. Ik zie het bij mezelf; een gratis uitprobeeractie voor deelvervoer heeft me weer vaker op de deelscooter gekregen. Ook nu ik gewoon betaal.
#4 Welke verandering in mobiliteit zou jij het liefst zelf meemaken in de komende jaren?
Een mobiliteitssysteem waarin keuzevrijheid niet ten koste gaat van bereikbaarheid. Iedereen moet kunnen reizen zoals hij of zij wil. Ik ben zelf autoliefhebber, maar reis nu voor werk bewust altijd met de trein. In een ideale wereld kun je de auto pakken voor plezier, zonder het systeem te belasten of het klimaat te schaden. En andersom: wie het OV kiest, moet niet vastzitten in overvolle coupés. Maar het belangrijkste is dat iedereen die móét reizen, om welke reden dan ook, dat zonder hinder moet kunnen doen.
#5 Als je één gewoonte van Nederlanders zou mogen veranderen om mobiliteit te verbeteren, welke zou dat zijn en waarom?
Telefoongebruik in het verkeer. En dat is geen mobiliteitsdingetje – het raakt aan telefoonverslaving, een fundamenteel maatschappelijk probleem. Wat me zorgen baart is dat ik steeds vaker hoor over mensen die keer op keer gepakt worden met hun telefoon achter het stuur. De pakkans is te laag, de €430,- boete te uniform. We moeten anders handhaven: boetes naar inkomen, zoals in Zwitserland en Scandinavië. De pijn moet voor iedereen gelijk voelen. Als die telefoon in je hand ineens €4.300,- kost in plaats van €430,- denk je wel twee keer na. Dat is geen utopie. Het werkt daar ook. Waarom hier niet?