Opgave
Provincie Utrecht werkt aan een mobiliteitstransitie waarbij bereikbaarheid, veiligheid en leefbaarheid centraal staan. Beleidswijzigingen rond het gebruik van provinciale wegen en parallelwegen — vastgelegd in het Netwerkperspectief 2040 en de Nota parallelwegen en (land)bouwverkeer — leiden tot veranderingen in het weggebruik. (Land)bouwvoertuigen worden groter, rijden langere afstanden en komen daardoor vaker in contact met fietsers, automobilisten en voetgangers. De provincie had onvoldoende zicht op zowel de objectieve risico’s als de beleving van de verschillende weggebruikers, en miste daarmee de basis voor gerichte maatregelen.
Vraag van de opdrachtgever
Provincie Utrecht vroeg XTNT om onderzoek te doen naar de objectieve en subjectieve verkeersveiligheid rondom (land)bouwverkeer op N-wegen, parallelwegen en in dorpskernen. De centrale vraag: welke gedragsinterventies kunnen bijdragen aan het verbeteren van de veiligheid én de beleving van veiligheid bij interacties tussen (land)bouwverkeer en andere weggebruikers? De doelgroepen in het onderzoek waren automobilisten, fietsers, voetgangers, scholieren en bestuurders van (land)bouwvoertuigen zelf.
Aanpak van XTNT
XTNT combineerde deskresearch met uitgebreid subjectief onderzoek. De deskresearch bracht de objectieve verkeersonveiligheid in kaart: aantallen en ernst van ongevallen, risico’s per wegtype en bestaande maatregelen uit andere provincies. Voor het subjectieve onderzoek zette XTNT meerdere methoden in: interviews met belangenorganisaties (Cumela, LTO) en andere provincies (Zeeland, Zuid-Holland), een grootschalige enquête onder bijna duizend weggebruikers verspreid over tien regio’s in de provincie, verdiepende telefonische interviews met respondenten, en een aparte vragenlijst onder scholieren en bestuurders van (land)bouwvoertuigen.
De analyse van de risico’s en het bijbehorende handelingsperspectief per doelgroep werd uitgewerkt via het Human Factors-model: wat nemen weggebruikers waar, begrijpen zij de risico’s, kunnen zij het gewenste gedrag vertonen, willen zij dat, en sluit de situatie aan bij hun verwachtingen? Op basis hiervan formuleerde XTNT concrete gedragsadviezen per doelgroep en vier kansrijke interventies.
Resultaat
Het onderzoek laat zien dat de objectieve veiligheid rondom (land)bouwverkeer in Utrecht geen directe uitschieters kent, maar dat het aandeel ernstige en dodelijke ongevallen met fietsers over de jaren toeneemt — en dat fietsers zich het minst veilig voelen. XTNT adviseerde vier interventies: een aansprekende animatie, game of 3D-toepassing gericht op specifieke doelgroepen zoals scholieren, wielrenners en ouderen; het ontwikkelen van veilige routes voor zowel fietsers als (land)bouwvoertuigen; een aanpak voor modder op de weg; en een overkoepelende communicatiecampagne met concrete handelingsperspectieven per doelgroep. Provincie Utrecht beschikt nu over een stevige kennisbasis én een praktisch uitvoerbaar interventieplan.
