Opgave
Fietsers zijn de grootste groep verkeersslachtoffers in Nederland: in 2025 vielen er 281 doden en werden 80.900 verkeersslachtoffers op de Spoedeisende Hulp behandeld na een fietsongeval. Een fietshelm biedt aantoonbare bescherming, maar de bereidheid om er een te dragen is laag. In Gelderland bezit 36% een helm, maar slechts 4% draagt deze op een gewone fiets. De provinciale doelstelling is een jaarlijkse stijging van 2,5% in het aantal helmdragers, in lijn met de landelijke ambitie van 25% in 2035. De grootste uitdaging: weerstand, automatismen en een negatieve sociale norm.
Vraag van de opdrachtgever
Provincie Gelderland vroeg XTNT, Ideate en Keijzer om een tweejarige aanpak (met optie tot verlenging) te ontwikkelen en uit te voeren voor het stimuleren van vrijwillig fietshelmgebruik. De aanpak moest gedragskundig onderbouwd zijn, gericht op weerstandsreductie, verspreid over alle Gelderse regio’s en primair gericht op forenzen (25–65 jaar), met aandacht voor ouderen en ouders van kinderen.
Aanpak van XTNT
XTNT ontwikkelde samen met Ideate en Keijzer een lerende, adaptieve aanpak gebaseerd op drie gedragsprincipes: weerstandsreductie via positieve framing en autonomie, het doorbreken van automatismen via strategische verandermomenten (zoals e-bike aanschaf en fietsplannen bij werkgevers), en het gefaseerd opbouwen van een sociale norm via authentieke storytelling.
De aanpak combineert elf interventies — van een werkgevers helmtoolkit en kortingsactie tot pop-up promoteams, een ontwerpwedstrijd en de landelijke Fietshelm Fitting Fiets — met een communicatieaanpak langs de Base-Beats-Boom methode. Alle interventies worden kwantitatief én kwalitatief gemonitord via een kwartaaldashboard en een lerende evaluatiecyclus.
Resultaat
Het project is gestart in 2026 en loopt momenteel. Op basis van de gedragsfunnel verwacht het consortium circa 3.200 nieuwe helmdragers na jaar 1 als direct effect van de interventies. De werkgeversaanpak, de kortingsactie en het e-bike probeeraanbod vormen de kern. Door aansluiting op de landelijke campagne ‘Zet ‘m op’ en bestaande Gelderse programma’s zoals Doortrappen en Verkeerseducatie, ontstaat een versterkend vliegwieleffect dat de impact verder vergroot.
Fotograaf: Martin Hogeboom
Fotobron: Provincie Gelderland
