Stel: er worden plannen gemaakt voor de aanleg van een nieuw fietspad. Een prachtige route, ruim opgezet en in een mooie omgeving. Op de beoogde route staat ook een 150 jaar oude eik. Schitterend, monumentaal. Maar echt veilig is het niet. Hij staat namelijk vlak bij een drukke kruising, precies in de zichtlijn van de fietsers. Als je een verkeersveiligheidsaudit uitvoert, is het antwoord simpel: die boom vormt een risico en vanuit verkeersveiligheidsoogpunt wil je die zichtlijn voor fietsers weer vrij maken.
Dat betekent niet dat je zo’n boom gelijk omkapt. Een verkeersveiligheidsaudit helpt je wel om een goede afweging te maken. Maar wanneer doe je zo’n verkeersveiligheidsaudit dan eigenlijk? En hoe werkt dit nou precies? XTNT-ers Danièle, gecertificeerd verkeersveiligheidsauditor, en Jelmer – bezig met de opleiding tot auditor – gingen erover in gesprek.
Onafhankelijk kijken
Een verkeersveiligheidsaudit is een onafhankelijke toets van de infrastructuur. “Je kijkt puur en alleen naar de verkeersveiligheid,” legt Jelmer uit. “Je denkt een keer niet integraal en houdt geen rekening met andere disciplines of belangen. Of die boom die in de weg staat nu monumentaal is, of het gebouw dat het zicht beperkt historische waarde heeft: dat doet er even niet toe. Je beschrijft onafhankelijk en systematisch welke verkeersveiligheidsrisico’s er zijn en geeft een oplossingsrichting aan.”
Idealiter voer je een audit vier keer uit: bij het schetsontwerp, het definitief ontwerp, vlak voor de opening en enkele maanden na de opening. Elke keer leg je de verkeersveiligheidsrisico’s op tafel, inclusief onderbouwing. De integrale beslissing over hoe de risico’s te beperken, ligt bij de wegbeheerder. De auditor zorgt er met het auditrapport voor dat die keuze bewust gemaakt kan worden.
Een bril die je op kunt zetten
Tot een officiële audit komt het in onze projecten lang niet altijd. Maar de opgedane kennis komt in elk project van pas. Danièle omschrijft dit als een soort bril waarmee je een project kunt beschouwen. “Het is een manier van kijken, een soort checklist in mijn hoofd. Als ik een project begin, denk ik automatisch: wat is de positie van de fietsers en voetgangers? Hoe ziet het dwarsprofiel eruit en voldoet deze aan de richtlijnen? Klopt de vormgeving van de weg wel met de functie en het gebruik?”
Jelmer: “Het is belangrijk om af en toe even met afstand (opnieuw) naar een ontwerp te kijken. Een projectteam zit vaak zo diep in het de materie dat verkeersveiligheid wel eens, onbewust, naar de achtergrond zakt. Wij maken ons hard voor verkeersveiligheid. Iets waarvan altijd wordt gezegd dat we het belangrijk vinden, maar in de praktijk speelt het na een integrale afweging in een ontwerp vaak toch een bijrol.”
Gaan staan voor verkeersveiligheid
Het mooie aan verkeersveiligheidsaudits of -toetsen, is dat je verkeersveiligheid concreet en hard maakt door de risico’s te beschrijven. Jelmer wijst op de cijfers. “De verkeersdodencijfers gaan de verkeerde kant op. We vinden allemaal dat het anders moet, maar vinden het ook moeilijk om verkeersveiligheid concreet en tastbaar te maken. De audit is een preventieve tool en helpt daarbij — het maakt van ‘dit voelt niet veilig’ iets concreets: dit voldoet niet aan richtlijn X, dit risico bestaat om reden Y, en dit zijn de oplossingsrichtingen waar we aan kunnen denken om de risico’s weg te nemen.”
Wat het XTNT oplevert
Met Danièle, Niels en straks ook Jelmer kan XTNT officiële audits uitvoeren. Maar minstens zo waardevol is wat Danièle de ‘collegiale toets’ noemt: auditorkennis inzetten in projecten om verkeersveiligheid in kaart te brengen. “Als je een risico kunt benoemen en onderbouwen, is het lastiger om het weg te wuiven. Dan ligt de keuze om een risico te accepteren bewust op tafel.”
En die eik uit de inleiding? Die mag dan misschien toch wel blijven staan. Mogelijk zijn er andere oplossingsrichtingen waarmee de zichtlijn vrij kan worden gemaakt. Maar wat er ook gebeurt: het is een bewuste keuze. En verkeersveiligheid is daarin expliciet meegenomen.